BREVE VISIÓN HISTÓRICA DE NARONTERRA SEGÚN DIVERSOS TRABALLOS DO HISTORIADOR NARONÉS ANDRÉS PENA.

2º PROTOHISTORIA. LOS CELTAS DE LA EDAD DEL HIERRO O LA "CULTURA CASTREÑA".

Ocupa a metade dun segmento temporal que convencionalmente denomínase erróneamente Cultura Castreña pola característica forma de asentamiento, común a toda a Europa Atlántica deste período, en fortificacións ben defendidas que albergaban no seu recinto a tóda-la poboación dun lugar chamadas en latín castella (castillos) ou castros. En realidade a cultura á que pertencen este tipo de asentamentos é Celta de tipo Atlántico.

Esta forma de "habitát" se extiende dende antes do 600 a.C. ultrapasando en ocasións o 500 d.C., máis de mil anos nos que se desarrolla e transforma no material, as ideas, as creencias e a organización política herdada do pasado y en los que pervive la sociedad muy jerarquizada, caballeresca antes mencionada organizada no marco de territorios políticos ou comarcas chamadas Trebas, territorios sin vida urbana, compostos por unha sucesión de castros ou aldeas fortificadas que se coñecerían sucesivamente como populi, civitates, respublicae y territoria, comprensivas de moitos castros, cada unha ó frente dun corono/princeps ou señor territorial.

Neste contexto a Terra de Trasancos, "os que queiman eol monte para cultivar" funcionou durante este período como un Territorio Político autónomo ó igual que as terras e comarcas veciñas dos Lapatiancos (Terra de Labacengos) e os Arrotrebas (Terra de Arrós) citadas polas fuentes clásicas.

A Terra e comarca de Trasancos extendese polos concellos de Ferrol, Narón, San Sadurniño, Valdoviño y Neda.