BREVE VISIÓN HISTÓRICA DE NARONTERRA SEGÚN DIVERSOS TRABALLOS DO HISTORIADOR NARONÉS ANDRÉS PENA.

6º EL SIGLO XIII

A principios da centuria, Afonso VI de Galicia e IX de León funda no Mar de Xuvia as villas de Ferrol e Neda, que se desenvolven rápidamente, xunto a unha pequena Graña que, donada polos "Petriz" ó Cister, tiña en Brión o mosteiro de Sobrado.

Dos netos do conde de Galícia don Pedro Froilaz (fillos de D. Bermudo Pérez e Tareixa Bermúdez): Froila Rodríguez e Aldena Núñez, Gonzalo Rodríguez e Berenguela, e o cruzado de Xerusalén D. Melendo Rodriguez, xurdirán en Trasancos unha serie de familias, orgullosas do seu linaxe, estrictamente emparentadas entre sí, na maioría dos casos ligadas a un topónimo: son os Ferrol, os Andrade; os Lago; os Piñeiro, os Tenrreiro; os Esquio, os Baleeiro (Valerios), os Besteiro (Ballester) etc., conformandose así o mosaico da hidalguía local, unha das máis importantes de España, relacionada e reemparentada entre sí a través dunha política matrimonial entre primos cruzados.

O pouco éxito destas familias nas continuas reclamacións á corona para recuperar os seus mosteiros de Pedroso y Xuvia, o compensan instalando en ditos mosteiros dinastías de priores das súas familias. Por este procedimento, mediante contratos de foro a cambio de simbólicos cánones anuales, revierte pouco a pouco ás mans destas casas fidalgas a enorme base territorial monástica de San Martiño e San Salvador.